Κατοχή Πειραιά Υπό των Γάλλων 1916-17 (Επιχείρηση Ελληνικός Εσπερινός)
3 Ιουλίου 2013, admin, Δεν υπάρχουν σχόλια στο Κατοχή Πειραιά Υπό των Γάλλων 1916-17 (Επιχείρηση Ελληνικός Εσπερινός)
![aoristies-placeholder image](/wp-content/themes/yootheme/cache/97/aoristies-placeholder-97c7561e.png)
Θα μιλήσουμε για τη συμμαχική παρουσία – ας την ονομάσουμε έτσι διακριτικά, κανονικά τη λένε κατοχή – στον Πειραιά την περίοδο του μεγάλου εθνικού διχασμού του 1916-17. Δεν θα μπούμε σε βαρετές λεπτομέρειες που ίσως προξενήσουν και λύπη λόγω των πολιτικών παρασκηνίων που επηρεάζουν τη ζωή των απλών πολιτών αλλά θα αναπαραστήσουμε τα δρώμενα μέσα από κάποια επίσημα έγγραφα και δημοσιεύματα για μια από μακράν ανάλαφρη ματιά.
Ιστορικό πλαίσιο: Έχουν περάσει 97 χρόνια από τότε που τα νερά έξω από το λιμάνι ��έμισαν με πλοία κι η πόλη του Πειραιά κατακλύστηκε με την παρουσία των αξιωματικών και ναυτών (Γάλλων κυρίως) των Δυνάμεων της Συνεννοήσεως (Αντάντ). Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος και η κυβέρνηση τηρούσαν μια ουδετερότητα στον πόλεμο που είχαν κηρύξει τα ευρωπαϊκά κράτη Μ. Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία και αργότερα Ιταλία και Ρουμανία εναντίον των κεντρικών αυτοκρατοριών (Γερμανίας – Αυστροουγγαρία) με την συμπαράταξη της Τουρκίας και Βουλγαρίας.
Το καλοκαίρι του 1916 η Ανατολική Μακεδονία βρέθηκε στα χέρια των Γερμανοβουλγάρων και η βασιλική εξουσία αδρανούσε. Στο στράτευμα άρχισαν να δημιουργούνται ενεργοί πυρήνες για την ελληνική συμμετοχή στο πόλεμο κατά του εχθρού με την ονομασία “Εθνική Άμυνα”. Ο Γαλλικός στρατός αποβιβάζεται στην Μακεδονία και ανοίγει πολεμικό μέτωπο.
Στον Πειραιά, μεταφέρονται οι διωγμένοι νομιμόφρονες αξιωματικοί που απέλασαν οι Γάλλοι στη Μακεδονία. Η Θεσσαλονίκη μένει στα χέρια των επαναστατών κι η Ελλάδα χωρίζεται σε δύο κράτη με δύο κυβερνήσεις. Την επίσημη των Αθηνών και αυτή της Θεσσαλονίκης υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο, που έχει και την υποστήριξη των συμμάχων (ΑΝΤΑΝΤ).
Η κατάσταση στον Πειραιά:
Στο Φάληρο καταφτάνει μια γαλλική μοίρα με 69 πλοία διαφόρων τύπων και μεγεθών η οποία κατόπιν αγκυροβολεί στον όρμο του Κερατσινίου και στο στενό της Σαλαμίνας με επικεφαλής τον Γάλλο Αντιναύαρχο Louis René Charles Dartige du Fournet ή απλά Φουρνέ.
Δήμαρχος Πειραιά ήταν ο Αναστάσιος Παναγιωτόπουλος (1860-1939) που ανέλαβε τα καθήκοντά του από τις 23 Μαρτίου 1914 (εκλογές της 9.2.1914) κι ανήκε φανερά στο Βενιζελικό κόμμα αφού το χρηματοδοτούσε μέσω της τράπεζάς του.Βενιζελικός ήταν και ο Δημοσθένης Ομηρίδης Σκυλίτσης [1907-1914], αλλά ο Βενιζέλος προτίμησε τον ήδη βουλευτή του Παναγιωτόπουλο σαν πιο «καθαρό» από τα πολιτικά πάθη. Ο Παναγιωτόπουλος λένε δε γνώριζε γαλλικά (δεν ξέρουμε αν έμαθε αργότερα) και χρησιμοποιούσε διερμηνέα. Πριν ��ην εκλογή του, στην εφημερίδα ΑΘΗΝΑΙ του Γεωργίου Πωπ της 30.1.1914, διαβάζουμε το ευθυμογράφημα «συνεντεύξεις με υποψηφίους». Ο Πωπ γράφει ότι πήγε να τον συναντήσει. «Την ώραν εκείνην ήτο απησχολημένος εις εκμάθησιν της γαλλικής δια να υποδέχεται τους ξένους βασιλείς όταν θα γίνη δήμαρχος. – Τι άτιμη γλώσσα, η Γαλλική, μου είπε άμα εισήλθον. Μερ λένε την μητέρα, μερ την θάλασσαν, μερ και ο δήμαρχος. Δεν ξέρει δε κανείς όταν βλασφημήση τι πρόκειται να πάρη ο διάβολος. Την μάνα του ή τον Δήμαρχον…».
Την 1η Σεπτεμβρίου οι Γάλλοι κατέλαβαν με αγήματα το Ταχυδρομικό Μέγαρο με το Τηλεγραφείο και έλεγχαν τα τηλέφωνα, τον ασύρματο, τις ταχυδρομικές παροχές, λάμβαναν υπ’ όψιν κάθε πιστοποιητικό που έβγαζε ο Δήμος, επεμβαίνανε στις δημόσιες υπηρεσίες τις ειδικές στις χερσαίες συγκοινωνίες κι έκαναν συνεχείς νηοψίες στα εμπορικά πλοία δημιουργώντας ένα σωρό προβλήματα. Η ναυαρχίς (Προβάνς) συνδέθηκε με απ’ ευθείας τηλεφωνική γραμμή με το Δημαρχείο. Στις 25 Σεπτεμβρίου ο Βενιζέλος με χιλιάδες οπαδούς του επιβιβάζεται με τη βοήθεια των Γάλλων σε πλοίο στο Φάληρο και κατεβαίνει στα Χανιά.
Εκεί σχηματίζει Προσωρινή Επαναστατική Κυβέρνηση, επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη στις 9 Οκτωβρίου και κηρύσσει επίσημα τον πόλεμο στις 23 και 24 Νοεμβρίου 1916. Ακολουθούν πιεστικές απαιτήσεις του Φουρνέ προς την Αθήνα η οποία αναγκάζεται να τις αποδεχτεί. Από την βενιζελική ΣΦΑΙΡΑ έχουμε την πληροφορία ότι στις 14/10 ο Δήμαρχος επισκέπτεται με πολλούς συμβούλους τη ναυαρχίδα Προβάνς και φωτογραφίζεται «εις αλησμόνητον αληθώς αναμνηστικόν σύμπλεγμα». Η φωτογραφία σώζεται. Ο Δήμαρχος κραύγασε στο τέλος: Ζήτω η Γαλλία και αι Κραταιοί αυτής Σύμμαχοι! Φοβερά συγκινημένος ο Φουρνέ αναφωνεί: «Ζήτω η πόλις του Πειραιώς!. Ζήτω η Ελλάς!».
Συνεχίστηκαν φιλοφρονήσεις σαν αυτή του δημοτικού σύμβουλου Γεωργίου Καζανόβα [Πρόεδρος Δ. Σ. Ιαν. 1916 – Ιαν. 1917. Ο αδελφός του Ιωάννης είχε παντρευτεί στις 20.10.1913 την κόρη του Δημάρχου Αγγελική ή Κούλα. Ο Δήμαρχος έκανε 7 παιδιά] «ευπρόσδεκτος ας είνε η αύρα, ήτις ωδήγησε τα πλοία σας εις την χώραν μας!.. Ζήτω η ένδοξος, η αιωνία και αθάνατος Γαλλία και αι Δυνάμεις, αι οποίαι προστατεύουν την Ελλάδα».
Ακολουθεί αντεπίσκεψη του Φουρνέ με αποθέωσή του από το πλήθος στις 16/10 και μετά επίδοση στο Ναύαρχο καλλιτεχνικού λευκώματος με 10.000 πειραϊκές υπογραφές ευχαριστιών και αφοσίωσης. «Το ψήφισμα του πειραϊκού λαού θεωρώ ως κειμήλιον.. και δώρον ανεκτίμητον» απαντά εκείνος.
Δύο φορές την εβδομάδα παιανίζει η μουσική της ναυαρχίδος στον Τινάνειο Κήπο. Σκοπός “Να επισπάση αμέριστον ο Πειραιεύς την εμπιστοσύνη των Συμμάχων και να θεωρήται ως η κατ΄ εξοχήν Φιλανταντική πόλις”.
Όμως στις 3/16 Νοεμβρίου (παλιό Ιουλιανό και νέο Γρηγοριανό ημερολόγιο) ο Φουρνέ απαιτεί από την Αθήνα να του παραδώσει μια συγκεκριμένη ποσότητα πολεμικού υλικού, πράγμα το οποίο η τελευταία αρνείται. Έτσι πριν ξημερώσει η 18η Νοεμβρίου (ημέρα Παρασκευή), αρχίζει η απόβαση με λέμβους και ατμακάτους μονάδων Γάλλων, Ιταλών και Βρετανών οι οποίες ανεβαίνουν στην Αθήνα από την Λεωφ. Συγγρού, Πειραιώς και οδού του Ελαιώνος (Π. Ράλλη).
Ευτυχώς η όλη εμπλοκή είχε διάρκεια δυο ημερών αφού έγινε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός. Στον Πειραιά η σύρραξη αποφεύχθηκε όταν οι Γάλλοι πείστηκαν από το Δήμαρχο να μη στρατωνιστούν στα Γυμνάσια της πλατείας Κοραή που είχε καταλάβει τη νύχτα η ελληνική πλευρά των Επίστρατων. Ο Φουρνέ «υπεσχέθη ότι ουδέν εχθρικόν μέτρον θα διατάξει κατά της πόλεως του Πειραιώς υπέρ ης ενδιαφέρεται και ως Ναύαρχος και ως άτομον».
![]() |
Γάλλοι στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Προσέξτε τα δέντρα μπροστά |
Ο Δήμαρχος όλο το διάστημα (22.11-12.1) παρέμεινε στο Καματερό Σαλαμίνας και στα πλοία του Κερατσινίου. Στην θέση του διορίστηκε από τέλη Νοεμβρίου 1916 μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου 1917 ο πρώτος πάρεδρος Π. Ξανθάκης. Τότε μετονομάσθηκε η λεωφόρος Βενιζέλου σε οδό Επιστράτων, μετά πάλι σε ��ασιλίσσης Σοφίας (τώρα Γρηγόρη Λαμπράκη) και η ανώνυμος Πλατεία Δεξαμενής (Πηγάδας) σε Πλατεία Επιστράτων.. Τα παραπάνω γεγονότα έμειναν στην ιστορία ως Νοεμβριανά, “vepres grecques” στα Γαλλικά (Ελληνικός εσπερινός). Ο Φουρνέ θεωρούμενος ως υπεύθυνος απαλλάχτηκε από τα καθήκοντά του στις 11/12/1916 και τέθηκε σε αυτεπάγγελτη αποστρατεία.
Τέλος δόθηκε αμνηστία κι ο Δήμαρχος ανέλαβε ξανά τα καθήκοντά του στις 14 Ιανουαρίου αλλά μέσα στις διαμαρτυρίες και τη βαριά εχθρική ατμόσφαιρα υπέβαλε αίτηση αδείας μέχρι τις 29.5. Δημαρχιακά καθήκοντα ανέλαβε ο Κωνσταντίνος Παυλούσης (21.1. έως 30.5). Η παρουσία των Γάλλων συνεχίστηκε και τούς πρώτους μήνες του 1917. Ο Δήμαρχος συναντήθηκε με το στόλαρχο Ντεγκεντόν, το ναύαρχο Γκωσέ, το στρατηγό Ρενώ και τον ύπατο αρμοστή των δυνάμεων Ζοννάρ.
![]() |
Γαλλική Περίπολος πλησίον οδού Πειραιώς επιβλέπει τον αποκλεισμό της πόλης. |
Το Μάιο του 1917 είχαμε την Τρίτη Γαλλική κατοχή του Πειραιά [1854-1916-1917] σύμφωνα με τους όρους του τελεσιγράφου του Ζοννάρ να παραιτηθεί ο Κωνσταντίνος. Ανέλαβε ο γιος του Αλέξανδρος. Πρώτα έγινε ��ποβίβαση 100 περίπου ναυτών. Ύστερα γύρω στους 3000 άνδρες του γαλλικού στρατού κατανεμήθηκαν σε διάφορα σημεία της πόλης, στην Καστέλλα, στην Πειραϊκή, στο Δημαρχείο, στο Γυμνάσιο, στο Δημοτικό, στο Παρθεναγωγείο και σε άλλα σχολεία. «Τμήμα του γαλλικού στρατού εχαρακώθη εις την κορυφήν του λόφου της Καστέλλας, όπου υψώθη και η Γαλλική σημαία». Αποβιβάστηκε και μια ρωσική ταξιαρχία. Αγγλικά και γαλλικά αεροπλάνα εκτελούσαν πτήσεις και παρακολουθούσαν την επιβίβαση.. Γύρω στους 40 αξιωματικούς φιλοξενήθηκαν στο Δημαρχείο και σε σπίτια της οικογενείας του Δημάρχου.
Ο Παναγιωτόπουλος επανήλθε όπως είπαμε στις 30.5 και συνέχισε να δημαρχεύει μέχρι τις 30.11.1925 που το διαδέχτηκε ο γιος του Παναγιώτης ή Τάκης [έμεινε μέχρι τέλη του 1931] αν αφαιρέσουμε πάλι τα χ��όνια που απομακρύνθηκε από τη θέση του όταν ξαναγύρισε ο Κωνσταντίνος μετά το θάνατο του Αλέξανδρου.
Τον Ιούνιο του 1917 ήλθε στον Πειραιά, στην Ακτή Αλκίμων με το ΣΦΕΝΔΟΝΗ ο Βενιζέλος. Ο κόσμος με βάρκες έτρεχε προς το ΣΦΕΝΔΟΝΗ να τον χαιρετίσει.. Ακολούθησε μεγάλη διαδήλωση. Εκφωνήθηκαν λόγοι και διατυπώθηκαν ανακοινώσεις. Στις 12 Ιουνίου λόγω επεισοδίων των βασιλικών στην Αθήνα συνέβη μετακίνηση στρατού από τον Πειραιά προς το κέντρο. Εδώ ακροβολίστηκαν Γάλλοι πεζοναύτες.. Στις 23.7 ο Δήμαρχος έκανε επίσημο γεύμα στο ναύαρχο στο σπίτι του. Στα 1917 δεχόταν επίσης στο σπίτι του την επίσκεψη του γηραιού βασιλιά Πέτρου Σερβίας που έμενε στην Καστέλλα. Ακόμα και τον καρδινάλιο του Παρισιού φιλοξένησε με την ακολουθία του..
![]() |
Ο Ρέπουλης (Υπουργός του Βενιζέλου) τον προλογίζει πριν ο Βενιζέλος εμφανιστεί στο μπαλκόνι του Δημαρχείου και μιλήσει στους οπαδούς του. Ο Ρέπουλης γνωρίζοντας το υπέρογκο χρέος που είχε ο Δήμος Πειραιά στα ταμεία του Δημοσίου ανακοινώνει την απαλλαγή των τριών τετάρτων του χρέους (μην ξεχνάμε ότι και ο Δήμαρχος Πειραιά Παναγιωτόπουλος ήταν Βενιζελικός). Ο πειραϊκός βενιζελικός κόσμος τον αποθεώνει και μετονομάζει προς τιμή του δρόμο Ρέπουλη. Είναι η σημερινή Σωτήρος Διός, ο πιο εμπορικός δρόμος του Πειραιά. Πίσω το μέγαρο Σπυράκη και αριστερά του, η πίσω πλευρά του Δημοτικού θεάτρου. |
Σχετικά με τις φωτογραφίες:
Τον γαλλικό αποβατικό στρατό και τις κινήσεις του αποθανάτισαν φωτογράφοι με κωδικά ονόματα του αλφαβήτου όπως operateur C, H, K, S κ.λ.π. Μερικών τα ονόματα είναι γνωστά. Ένας αριθμός από αυτές τις φωτογραφίες έχει ήδη δημοσιευθεί σε εφημερίδες. Σήμερα ανήκουν στο Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας όπου ταξινομήθηκαν και εντάχθηκαν στη βιβλιοθήκη Πολυμέσων της Αρχιτεκτονικής και της Εθνικής Κληρονομιάς.
Οι φωτογραφίες είναι στρατιωτικές, οι Γάλλοι δεν ήλθαν για τουρισμό στον Πειραιά, έτσι τραβάνε σκόπιμα πλάνα από τα πολεμικά τους πλοία, την παράταξη στους δρόμους, τη στρατοπέδευση, την υποδοχή των αξιωματικών και πολιτικών προσώπων, την αναχώρηση για εξορία των αντιπάλων.
Του Στέφανου Μίλεση.
Πρόσφατη αρθρογραφία
- Ναυμαχία της Σαλαμίνας, μία άλλη οπτική και θεία παρέμβαση; 12 Ιουνίου 2023
- (χωρίς τίτλο) 9 Φεβρουαρίου 2023
- Η συμμαχία του ΝΑΤΟ Και η Ευρωπαϊκή ένωση 29 Απριλίου 2022
- ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ 23 Νοεμβρίου 2021
- Είναι καλύτερα να μη δίνεις καμιά δικαιολογία παρά μια κακή. 12 Οκτωβρίου 2021
Νεότερα Σχόλια
- Temporary Email Address στο Στις 25 Μαρτίου θα γιορτάσουμε μία επανάσταση για τα 200 χρόνια ή δύο;
- Temp Mail στο Αριστείδης (ο Δίκαιος;): Ελίτ, αντιελίτ
- Kyrgianbas στο Το Όχι δεν ήταν του Μεταξά. Το Όχι ήταν του ήρωα Στρατηγού Κατσιμήτρου.
- Greec στο Όταν οι σύγχρονοι πολιτικοί δεν έχουν ιστορική μνήμη .
- kyrie shoes στο Τον Γαλιλαίο θα τον κρεμάγανε μάλλον….
Αφήστε μια απάντηση